به هر روى هدف مأمون از اين اقدام چه بوده است ؟ مأمون در برابر اعتراضى كه از سوى هوا خواهان حكومت عباسى در مسألهء ولايتعهدى امام رضا عليه السّلام به او شد ، مطالبى را بيان كرد كه خطوط اصلى سياست او را در اين باره روشن مىسازد : فقال المأمون قد كان هذا الرّجل مستترا عنّا يدعوا الى نفسه فاردنا ان نجعله ولىّ عهدنا ليكون دعاءه لنا و ليعترف بالملك و الخلافة لنا و ليعتقد فيه المفتونون به انّه ليس ممّا ادّعى فى قليل و لا كثير و انّ هذا الأمر لنا من دونه و قد خشينا ان تركناه على تلك الحالة ان ينفتق علينا منه ما لا نسدّده و يأتى علينا منه ما لا نطيقه و الان فاذ قد فعلنا به ما فعلناه و أخطأنا فى امره بما اخطأنا و اشرفنا من الهلاك بالتّنويه به على ما اشرفنا فليس يجوز التّهاون فى امره و لكنّا نحتاج ان نضع منه قليلا قليلا حتّى نصوّره عند الرّعايا بصورة من لا يستحقّ لهذا الأمر ثمّ ندبّر فيه بما يحسم عنّا موادّ بلائه . « 1 » مأمون گفت : اين مرد كارهاى خود را از ما پنهان كرده و مردم را به امامت خود مىخواند . ما او را بدين جهت وليعهد قرار داديم كه مردم را به خدمت ما خوانده و به سلطنت و خلافت ما اعتراف نمايد و در ضمن ، فريفتگانش بدانند كه او آنچنان كه ادّعا مىكند نيست و اين امر ( خلافت ) شايستهء ما است نه او ، و همچنين ترسيديم اگر او را به حال خود بگذاريم در كار ما شكافى به وجود آورد كه نتوانيم آن را پر كنيم و اقدامى عليه ما بكند كه تاب مقاومتش را نداشته باشيم . اكنون كه با وى اين رويّه را پيش گرفته و در كار او مرتكب خطا شده و خود را با بزرگ كردن او در لبهء پرتگاه قرار داده‌ايم ، نبايد در كار وى سهل انگارى كنيم ، بدين جهت بايد كم كم از شخصيّت و عظمت او بكاهيم تا او را پيش مردم به صورتى درآوريم كه از نظر آنها شايستگى خلافت را نداشته باشد ، سپس دربارهء او چنان چاره‌انديشى كنيم كه از خطرات او كه ممكن بود متوجه ما شود جلوگيرى كرده باشيم . مأمون در آغاز سخنش هدف خود از اين اقدام را خاطر نشان كرده است ، بدين معنى كه اگر امام رضا عليه السّلام ولايتعهدى او را بپذيرد ، الزاما مشروعيت خلافت بنى عباس

--> ( 1 ) . عيون اخبار الرضا ، ج 2 ، ص 167 - 168